เกร็ดความรู้ที่น่าสนใจจากซีรีส์ Netflix 

“สินบน” ปัญหาทุจริตที่ฝังรากลึกในสังคมไทย ใครต้องรับโทษ ? จากซีรีส์ The Evil Lawyer ทนายปีศาจ /โดย ลงทุนเกิร์ล

นาทีนี้ซีรีส์ที่ถูกพูดถึงอย่างมากบนโลกโซเชียล คงหนีไม่พ้น The Evil Lawyer ทนายปีศาจ ซีรีส์ดรามาชั้นศาลจาก Netflix ที่ติดอันดับ Top 10 ซีรีส์ที่คนดูเยอะที่สุดในไทย 

ซีรีส์นี้เป็นผลงานจากคุณณฐพล บุญประกอบ ผู้กำกับที่เคยสร้างปรากฏการณ์สุดไวรัลจากซีรีส์เรื่อง สงคราม ส่งด่วน 

ซึ่งต้องบอกว่าทนายปีศาจมีเนื้อหาที่เข้มข้นไม่แพ้กัน จากการหยิบประเด็นเรื่องระบบยุติธรรมในประเทศไทย มาเป็นแรงบันดาลใจหลักของเรื่อง ถ่ายทอดผ่านศึกชิงไหวพริบของเหล่าทนายในชั้นศาล 

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่ปรากฏอยู่ในเรื่องหลายครั้งนั่นก็คือ “สินบน” 

แล้วตามหลักกฎหมายไทย เรื่องสินบนมีโทษอย่างไร ​? 

และใครเป็นคนต้องรับโทษ ? ลงทุนเกิร์ลจะเล่าให้ฟัง 

สินบน มีความหมายแบบเข้าใจง่าย ๆ คือ ทรัพย์สินหรือประโยชน์อย่างอื่นที่ให้แก่บุคคลเพื่อให้ผู้นั้นกระทำการหรือละเว้นไม่กระทำการตามที่ผู้จ่ายเงินสินบนต้องการ

โดยสินบนมีคำเรียกที่หลากหลาย เช่น ส่วย, เงินใต้โต๊ะ หรือค่าหัวคิว ซึ่งผลประโยชน์ที่ว่าไม่ได้จำกัดแค่เงินสดเท่านั้น แต่อาจรวมถึงทรัพย์สิน, ของขวัญ, สิ่งของมีมูลค่าสูง, การให้ส่วนลดพิเศษ, การพาไปเลี้ยงรับรอง หรือแม้แต่การให้หุ้นส่วนทางธุรกิจ

แต่ในทางกฎหมาย การจะบอกว่ากรณีใดเป็นความผิดฐานให้หรือรับสินบน ต้องดูองค์ประกอบสำคัญหลายอย่าง เช่น ผู้ให้เป็นใคร? ผู้รับเป็นใคร ? มีสถานะเป็นเจ้าพนักงานของรัฐหรือไม่ ? มีหน้าที่อะไร ? และการให้ผลประโยชน์นั้นมีเจตนาเพื่อจูงใจให้กระทำการหรือไม่กระทำการอันมิชอบด้วยอำนาจหน้าที่หรือไม่ ?

ตัวอย่างกฎหมายสำคัญที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ คือ ประมวลกฎหมายอาญา

ถ้าเป็นกรณีการให้ ขอให้ หรือรับว่าจะให้สินบนแก่เจ้าพนักงาน สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งรัฐ สมาชิกสภาจังหวัด หรือสมาชิกสภาเทศบาล เพื่อจูงใจให้กระทำอันมิชอบด้วยหน้าที่ จะเกี่ยวข้องกับมาตรา 144 

ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

แต่ถ้าเจ้าพนักงาน สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งรัฐ สมาชิกสภาจังหวัด หรือสมาชิกสภาเทศบาล เรียก รับ หรือยอมจะรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดโดยมิชอบ ก็จะไปเกี่ยวข้องกับมาตรา 149 

ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ 5 ปีถึง 20 ปี หรือจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่ 100,000 บาทถึง 400,000 บาท หรือประหารชีวิต

ส่วนถ้าเป็นการให้สินบนกับเจ้าพนักงานในการยุติธรรมในตำแหน่ง ตุลาการ พนักงานอัยการ ผู้ว่าคดี หรือพนักงานสอบสวน จะเกี่ยวข้องกับมาตรา 167 

ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 7 ปี และปรับไม่เกิน 140,000 บาท

ส่วนฝั่งเจ้าพนักงานในกระบวนการยุติธรรมในตำแหน่ง ตุลาการ พนักงานอัยการ ผู้ว่าคดี หรือพนักงานสอบสวน ที่เป็นผู้เรียก รับ หรือยอมจะรับผลประโยชน์โดยมิชอบ จะเกี่ยวข้องกับมาตรา 201 

ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ 5 ปีถึง 20 ปี หรือจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่ 100,000 บาทถึง 400,000 บาท หรือประหารชีวิต

อย่างไรก็ตามต้องหมายเหตุว่าการระวางโทษ คือกรอบหรือเพดานในการกำหนดโทษ โดยสุดท้ายแล้วการได้รับโทษมากหรือน้อย ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และดุลพินิจของศาลในแต่ละคดี 

หากมาดูตัวอย่างเหตุการณ์ในซีรีส์อย่าง กรณีที่เตชิน ลูกชายของพลตำรวจเอกอนันต์ยื่นข้อเสนอให้เมฆผู้ที่เป็นทนาย ถอนตัวจากคดีโดยมีการโอนเงินให้ 300,000 บาท และหากเมฆยอมถอนตัวจริง เตชินจะโอนเงินให้เพิ่มอีก

โดยทั่วไป เหตุการณ์แบบนี้อาจถูกมองว่ามีลักษณะใกล้เคียงกับการให้สินบน แต่ในทางกฎหมาย ต้องพิจารณาให้ละเอียดกว่านั้นว่า เมฆมีสถานะทางกฎหมายเป็นใคร

เพราะถ้าเมฆเป็นเจ้าพนักงานของรัฐ หรือเป็นผู้มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายบางอย่าง ก็อาจถูกพิจารณาในกรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการให้สินบนเจ้าหน้าที่รัฐได้

แต่ถ้าเมฆเป็นทนายความเอกชน การรับเงินจากฝ่ายตรงข้ามเพื่อถอนตัวจากคดี อาจไม่ได้ถูกสรุปโดยอัตโนมัติว่าเป็นความผิดฐานรับสินบนตามประมวลกฎหมายอาญา 

แต่อาจต้องพิจารณาความรับผิดในมิติอื่น เช่น มรรยาททนายความ ความเสียหายต่อลูกความ ความรับผิดทางแพ่ง หรือความผิดตามกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง แล้วแต่ข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

อีกประเด็นที่น่าสนใจในสังคมไทยคือ ผู้คนมักมีการให้สินน้ำใจเล็ก ๆ น้อย ๆ เพื่อเป็นการแสดงความขอบคุณกับคนที่ช่วย ซึ่งหลายคนอาจสงสัยว่าเรื่องแบบนี้ผิดกฎหมายด้วยหรือไม่ ? 

คำตอบของเรื่องนี้ขึ้นอยู่กับเจตนาของผู้ให้และสถานะของผู้รับ หากเป็นการให้ระหว่างบุคคลทั่วไปโดยสุจริต ไม่มีเจตนาแอบแฝง ก็อาจไม่ก่อให้เกิดความผิด

แต่หากเป็นการให้เพื่อหวังผลตอบแทน เช่น อยากให้เจ้าหน้าที่รัฐเร่งอนุมัติ ช่วยข้ามคิว มองข้ามความผิด หรือใช้ดุลพินิจเอื้อประโยชน์ให้เป็นพิเศษ แบบนี้อาจกลายเป็นปัญหาการทุจริตและความผิดอาญาได้ทันที

ในไทยจึงมีหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดโดยธรรมจรรยาของเจ้าพนักงานของรัฐ เช่น ของขวัญตามเทศกาล วันสำคัญ หรือโอกาสตามมารยาททางสังคม หากรับจากบุคคลที่ไม่ใช่ญาติ ต้องมีมูลค่าไม่เกิน 3,000 บาทต่อคนต่อโอกาส

แต่สิ่งสำคัญคือ ตัวเลข 3,000 บาท ไม่ได้หมายความว่าให้ได้หรือรับได้เสมอ เพราะถ้าการให้นั้นมีเจตนาเพื่อแลกกับการเอื้อประโยชน์ แม้มูลค่าจะไม่สูงมาก ก็อาจสร้างปัญหาทางกฎหมายและจริยธรรมได้อยู่ดี

ดังนั้น ปัจจุบันทั้งภาครัฐและบริษัทเอกชนหลายแห่ง จึงเริ่มให้ความสำคัญกับการกำหนดนโยบายไม่รับของขวัญ (No Gift Policy) เพื่อป้องกันปัญหาการทุจริตไว้ตั้งแต่ต้นทาง 

ทั้งหมดนี้จะเห็นว่า เรื่องสินบนเป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่หลายคนคิด เพราะบางครั้ง การให้เงินหรือของขวัญเพียงเล็กน้อย อาจเริ่มต้นจากคำว่า “น้ำใจ” แต่หากมีเจตนาแอบแฝงเพื่อแลกกับความได้เปรียบ ก็อาจก่อให้เกิดปัญหาคอร์รัปชันที่ฝังลึกในระบบ

สุดท้ายแม้ว่า เตชินและเมฆ จะเป็นเพียงตัวละครสมมติ แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าในชีวิตจริงก็อาจมีคนที่ยื่นสินบนให้คนอื่นเพื่อผลประโยชน์ส่วนตัวเช่นกัน.. 

References : 

- สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, สํานักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา